Pierre Soulages
       
 
mijn ontmoetingen met de soulages'


Rendez-vous tijdens de retrospectief in Centre Pompidou Parijs, ter ere van Soulages die in dit jaar 90 wordt

door Martine de Heij

De Franse schilder Pierre Soulages behoort internationaal tot een van de belangrijkste abstracte kunstenaars van de naoorlogse periode. Al meer dan zestig jaar exposeert hij wereldwijd in toonaangevende musea en galeries en wint prestigieuze prijzen. Het is 13 oktober 2009, vandaag is de opening in Centre Georges Pompidou in Parijs van de indrukwekkende overzichtstentoonstelling ''Soulages''. Een hommage aan Frankrijks grootste nog levende schilder, die op 24 december 90 jaar wordt.

centre pompidou

De genodigden staan in een lange rij op het plein voor de ingang van Centre Pompidou, voor de opening van 'Soulages'. Aan de gevel hangt een immense foto van de rijzige kunstenaar, die ons zelfbewust en uitnodigend aankijkt.

De spanning stijgt als we via de gevelroltrappen steeds verder Parijs kunnen overzien en dan eindelijk de 6e etage bereiken. Na mijn bezoek aan het echtpaar Soulages in hun huis in Zuid-Frankrijk, kijk ik uit naar de komende ontmoeting.

Ook bij de entree komt Soulages op een levensgrote zwart/wit foto zijn bezoekers tegemoet. Meegevoerd door zijn belevingswereld is te zien, hoe werken op papier en met teer op glas voorafgingen aan de schilderijen uit de jaren 1950 tot 1970, die voor een doorbraak zorgde. Het New York van toen, centrum van de beeldende kunst, sloot Soulages in de armen en wereldwijde bekendheid volgde.
De robuuste abstractie van Soulages komt voort uit de lyrisch abstracte stroming, ook wel Tachisme of Art Informel genoemd, waar o.a. ook Hans Hartung, Nicolas de Staël, Georges Mathieu, Antoni Tàpies en Jackson Pollock toe behoorden.

Het werk uit die periode is krachtig en vol passie, tegelijkertijd dramatisch en romantisch.
De formaten zijn wat bescheidener dan die van het kolossale werk van nu. Hij gebruikt voornamelijk één combinatie kleur, zoals dieprood of bruin, geel en vooral blauw, maar ook het wit van het doek. En dan komt het zwart, wat zo kenmerkend is voor Soulages' werk.

peinture

Peinture, 130 x 349cm, 1971

Het is de 'kleur' die hij al in zijn kindertijd het liefst gebruikt. Zo zegt hij als jongen tegen een tante die hem bezig ziet en vraagt wat hij doet, dat hij een sneeuwlandschap schildert. Hij ziet dat zwart het wit nog witter maakt. Veel later verklaart hij: "Ik houd van de autoriteit van het zwart, van zijn diepte, duidelijkheid en van zijn radicaliteit".

De tentoongestelde doeken in CGP worden groter en zwarter, we komen bij het werk vanaf 1979, toen er een tweede internationale doorbraak volgde. Soulages beleeft dan een persoonlijke revolutie, waardoor een nieuwe fase in zijn kunst ontstaat. Hij is tot diep in de nacht aan het werk, bedekt een doek volledig met zwarte verf, maar krijgt geen greep op het schilderij en besluit te stoppen voor een pauze. Na een paar uur slapen komt hij terug in zijn atelier en ziet wat het maanlicht doet op het zwarte doek. Opeens realiseert hij zich, dat hij niet alleen met zwart heeft geschilderd, maar ook met het licht op dat zwart. Deze ervaring brengt een kentering, het weerspiegelde licht is vanaf nu een niet meer weg te denken onderdeel in zijn werk.

peinture

Peinture 324 x 362cm, 1985


De formaten dijen uit, er komen monumentale doeken, waarop dikke lagen uitsluitend zwarte olie- en acrylverf worden opgebracht met brede, harde kwasten en lames, zijn zelfgemaakte trekkers in alle maten, van hout, ijzer of rubber. Glanzende en matte reliëfstructuren worden gecombineerd met gladde vlakken, die door het samenspel met licht tot leven komen. Soulages creëert een woord voor dit fenomeen, 'l'outrenoir' (ultra zwart).


peinture

Peinture 293 x 324cm, 1994

De expansie van het outrenoir is enorm en tot op de dag van vandaag, in volle overgave en in onophoudelijke ontwikkeling. Deze stijl van schilderen, die alleen Soulages toebehoort, is fascinerend in beeld gebracht.
Het zijn Alfred Pacquement, directeur van Centre Pompidou en Pierre Encrevé, biograaf en vriend van Soulages, die samen met de meester verantwoordelijk zijn voor deze bijzondere inrichting.
Het retrospectief laat meer dan 100 werken zien, geselecteerd uit een oeuvre van meer dan 2000 werken. Soulages zegt niet van het woord retrospectief te houden, want hij schildert immers nog volop. De tentoonstelling bevat dan ook verrassend veel nieuw werk, soms zo recent dat de verf nog niet eens droog is.


alfred pacquement

Pierre Soulages in gesprek met Alfred Pacquement tijdens de opening

Een groot deel van de reusachtige nieuwe doeken 'zweeft' in de zalen, een indrukwekkende belevenis. De hoge leeftijd van de kunstenaar doet er niet toe, zijn geest is jong, waardoor dit unieke werk vernieuwend en eigentijds is.
Ik loop langs de schilderijen, mijn silhouet loopt mee, doordat het licht om mij heen in het zwart weerspiegelt. De vele variaties in outrenoir van Soulages, met het daarop bewegende licht vormen een spectaculair schouwspel. Er gaat een opwindende spanning vanuit, de toeschouwer wordt erdoor geprikkeld, uitgelokt en met zichzelf in contact gebracht.

Pierre en zijn vrouw Colette zijn zelf aanwezig en vriendelijk staan ze hun gasten te woord en ontvangen in bescheidenheid de lofbetuigingen. De bijzondere ontmoeting die ik bij hen thuis in Sète had, krijgt hier in Beaubourg met een hartelijk rendez-vous vervolg.

opening   opening

Weerzien in Centre Pompidou

Parijs is in de ban van zijn grootheid en niet alleen in de hoofdstad wordt deze markante man in het 'licht' gezet, ook landelijk doen de media uitgebreid verslag. Televisie, social media, kranten en tijdschriften staan bol. Soulages heeft zijn strepen verdiend, hij is in eigen land een held en internationale een grootheid.

De tentoonstelling duurt tot 8 maart 2010 en trekt 502.000 bezoekers, gemiddeld 4000 belangstellenden per dag.